Adâlet nedir? Ağaçları Sulamak!

<!-- /* Font Definitions */ @font-face {font-family:"Cambria Math"; panose-1:2 4 5 3 5 4 6 3 2 4; mso-font-charset:162; mso-generic-font-family:roman; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1107304683 0 0 159 0;} @font-face {font-family:Calibri; panose-1:2 15 5 2 2 2 4 3 2 4; mso-font-charset:162; mso-generic-font-family:swiss; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:-1610611985 1073750139 0 0 159 0;} @font-face {font-family:"Monotype Corsiva"; panose-1:3 1 1 1 1 2 1 1 1 1; mso-font-charset:162; mso-generic-font-family:script; mso-font-pitch:variable; mso-font-signature:647 0 0 0 159 0;} /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:10.0pt; margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} p.MsoListParagraph, li.MsoListParagraph, div.MsoListParagraph {mso-style-priority:34; mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:10.0pt; margin-left:36.0pt; mso-add-space:auto; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} p.MsoListParagraphCxSpFirst, li.MsoListParagraphCxSpFirst, div.MsoListParagraphCxSpFirst {mso-style-priority:34; mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-type:export-only; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:0cm; margin-left:36.0pt; margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} p.MsoListParagraphCxSpMiddle, li.MsoListParagraphCxSpMiddle, div.MsoListParagraphCxSpMiddle {mso-style-priority:34; mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-type:export-only; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:0cm; margin-left:36.0pt; margin-bottom:.0001pt; mso-add-space:auto; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} p.MsoListParagraphCxSpLast, li.MsoListParagraphCxSpLast, div.MsoListParagraphCxSpLast {mso-style-priority:34; mso-style-unhide:no; mso-style-qformat:yes; mso-style-type:export-only; margin-top:0cm; margin-right:0cm; margin-bottom:10.0pt; margin-left:36.0pt; mso-add-space:auto; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} span.baslik {mso-style-name:baslik; mso-style-unhide:no;} .MsoChpDefault {mso-style-type:export-only; mso-default-props:yes; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:Calibri; mso-fareast-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;} .MsoPapDefault {mso-style-type:export-only; margin-bottom:10.0pt; line-height:115%;} @page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;} div.Section1 {page:Section1;} /* List Definitions */ @list l0 {mso-list-id:2101759001; mso-list-type:hybrid; mso-list-template-ids:485383206 69140501 69140505 69140507 69140495 69140505 69140507 69140495 69140505 69140507;} @list l0:level1 {mso-level-number-format:alpha-upper; mso-level-tab-stop:none; mso-level-number-position:left; text-indent:-18.0pt;} ol {margin-bottom:0cm;} ul {margin-bottom:0cm;} -->


 

 

Göz "adâlet" kelimesine değer değmez sarsıldı yerküre ve her şey yerini aramaya başladı.

Güneş doğuyla batı arasında say yapmaya, ay vaktin gölgeli yüzünü gümüşten ıstampasıyla mühürlemeye, yıldızlar kader burçlarına simli bayraklar asmaya, dağlar kâinat terazisinin ağırlık kefesinde karlı nefesleriyle nöbet tutmaya, ovalar yalnız doru atların değil sarı başakların da koştuğu bereket yarışlarını başlatmaya, denizler karaya balık, göğe yağmur mektupları gönderip, mavi pencerelerinden gri bulutları gözlemeye, bulutlar Kafka'yı kıskandıracak dönüşüm hikâyeleri yazmaya, nehirler gerçeküstü öyküler gibi sürükleyerek dalları ağaçlarına kavuşturmaya, ağaçlar dikenlerle eşit muamele görmemek için bülbülleriyle feryat ederek, Mesnevî'nin kapısını çalmaya başladılar. Kapı açıldı. Gül kokuları içinde kamusun "adâlet" duvarına kadîm bir ferman asıldı: "Adâlet nedir? Ağaçlara su vermek. Zulüm nedir? Dikeni sulamak. Adâlet bir nimeti yerine koymaktır; her su çeken tohumu sulamak değil. Zulüm nedir? Bir şeyi yerinde kullanmamak, âit olmadığı yere koymaktır. Mevlânâ Celâleddin Rûmî"

 

Göz insan gözü. Çünkü yalnız o göz ayırt edebiliyor "doğru" ile "yanlış"ı. "Hak" kelimesi yalnız o pencereden görülüyor. Aslanın gözü yeleleri kadar heybetli değil. Sen aklın görkemine bak nassların çizgisinde. Yoksa zincirlerini kopardı mı akıl, işkenceler yapar adâlet adına. Aziz Dominique'le engizisyonu kurar. Sarı urbalar giydirir diri diri yaktığı kurbanlarına. Bacon'a, "Yasaların işkencesinden daha ağır bir işkence yoktur," dedirtir. Oysa doksan dokuz güzel isimden biridir "Adl." Çok âdil, asla zulmetmeyendir. Her varlığa yerini gösterendir evrende. Azığını, suyunu verendir, imkân ve kabiliyetini. Ancak O'nun adâletini kavramak için kâinatı tanımak gerekir, böyle der Gazzâlî. Göz insan gözüdür zârâ. İbn Sînâ'nın devâsını aradığı dert nedir o hâlde? Marazlar mı sâdece tedavi ettiği! Evrenin düzenini sağlayan ilk lütuf, "sâlih bir insan"ın varlığı değil midir, adâleti sağlamak için. Adâlet öyle bir hazine sandığıdır ki, anlayış, cömertlik, cesaret, hikmet ve iffet mücevherleri de meknuzdur orada. Hem beden dediğin nedir? Fârabî, bir adâlet sergisi fark eder insan vücudunda. Kalbin hizmetindedir beyin; ısısını dengede tutar. Öğrenme, hatırlama, hayâl etme ve düşünme, yani adâlet gerçekleşir varlıkta. İnsana yakışan iyi ve dengeli davranışlar doğar. Tabiatta adalet var, insan da âdil olmak zorunda. Adâlet bir "orta yol" bir "denge" hayatı yaşanılır kılan. Denizler, gökler, ağaçlar, hayvanlar ateş püskürüyorsa insana adâletsiz olduğu içindir.

 

Âh kelimeler, yanlarına gelen harflerle nasıl da değişiyorlar! "Adl"in kökleri, "ayn", "dal" ve "lâm". Yan yana gelince fışkırıyor o koca çınar. Fakat ne tuhaf iki gölgesi var, zıt istikâmetlere düşen. " İstikâmet" ve "Meyil."

 

Yoldan çıktığında bir kimse "adele anittarîka", yöneldiğinde bir yere "adele ileyhi" deniyor. Bu yüzden İbn Arabî'ye göre, Hak'tan ayrılmaya "zulüm" adı verilirken, Hakk'a yönelmeye "adl" deniyor. Fakat kolay değil adâlet. "İyi olmak kolaydır. Zor olan âdil olmaktır," diyor Hugo. Âh Sefiller'in yazarı!

 

Demek adalet düşüncesine değil adâlet hissine ihtiyaç var! Hissiz adâlet! Asıl sefâlet bu! Düşünceyle duygu olmayınca terazinin iki kefesi. Zayıfla güçlü tartılmıyor aynı ölçüyle. Bu yüzden yalnız adalet dağıtanların değil, adaleti arayanların gözlerine de katarakt iniyor. Ne diyordu Bernard Shaw, "Kaptan Brassbound'un Dönüşümü" adlı eserinde: "Olayın bir yanını anlatmakla yetinmesi, onun avukatlık eğitimi görmesinden ileri geliyor. Yoksa, doğuştan yalancı olduğunu sanmayın."

Göz "adâlet" kelimesine değer değmez sarsıldı yerküre ve her şey yerini aramaya başladı. Adâlet Tanrıçası Themis, Sâdî'nin bağında kurtuldu gözündeki bağdan. Binlerce yıldır hapsedilmiş gözleriyle mermeri kırdı. O anda devindi tabiat, balık sürüleri aktı denizlerin kalbinde, kuş sürüleri aktı sisinde bulutların. Kurtla kuzu, balla zehir, ağaçla diken birbirinden ayrıldı. Aslanlar Ezop'a yeni masallar yazdırdılar, "Nereden öğrendin bu âdil paylaşımı?" sorusunun geçmediği içinde. Güneş yine saatine bakıp doğdu. Ay kopardığı takvim yaprağından bir kayık yapıp bıraktı ırmağa. Yıldızlar dünyaya ulaştıramadıkları bütün pullarını döktüler yere. Yılanlar da pullarını döktü ama gömlek değiştiremediler. "Adâlet" kelimesinin üç harfinden ilki "ayn"dı çünkü. Yani "göz".

 

A.  Ali URAL

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !